ശാസ്ത്രം ഒരു വഴി മാത്രം, അതുമാത്രമല്ല വഴി

എല്ലാ പുഴകളും ഒടുവില്‍ കടലില്‍ ചേരുന്നതുപോലെ മനുഷ്യന്റെ അറിവെല്ലാം ഒരു ദിവസം ഒരൊറ്റ സത്യത്തില്‍, ഒരൊറ്റ മഹാസിദ്ധാന്തത്തില്‍ ലയിക്കുമെന്ന് സങ്കല്‍പ്പിച്ചുനോക്കൂ. ഫിസിക്‌സും കെമിസ്ട്രിയും മാത്രമല്ല, ചരിത്രവും കലയും സാഹിത്യവും തത്ത്വചിന്തയുമെല്ലാം ഒരേ നിയമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി മാറുന്ന ഒരു കാലം. ഈ സ്വപ്നത്തിനാണ് ശാസ്ത്രലോകം ‘കണ്‍സിലിയന്‍സ്’ (Consilience) എന്ന് പേരിട്ടത്. അറിവിന്റെ ഏകീകരണം. ലോകത്തെ വിശദീകരിക്കാന്‍ ഒരൊറ്റ സിദ്ധാന്തം മതിയാകുമെന്ന മോഹിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ചിന്തയാണിത്. പക്ഷെ, യാഥാര്‍ത്ഥ്യം അത്ര ലളിതമാണോ?

ഈ വലിയ സ്വപ്നത്തിന് മുന്നില്‍ ഒരു വലിയ മതില്‍ പോലെ നില്‍ക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ അനുഭവങ്ങളാണ്. നിയമം, മതം, കല, സാഹിത്യം, തത്ത്വചിന്ത, ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയം. ഇവയെയൊന്നും വസ്തുനിഷ്ഠമായ (objective) ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടില്‍ ഒതുക്കാന്‍ കഴിയില്ല. ഇവ ആത്മനിഷ്ഠമായ (subjective) അനുഭവങ്ങളുടെയും മനുഷ്യര്‍ തമ്മിലുള്ള ധാരണകളുടെയും (intersubjective) ലോകമാണ്. അവിടെയാണ് കണ്‍സിലിയന്‍സ് എന്ന ആശയം ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നത്.

ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞന് ഓണത്തിന് ഒരുക്കുന്ന ഒരു പൂക്കളത്തിലെ ഓരോ പൂവിന്റെയും രാസഘടന വിശദീകരിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞേക്കും. ഓരോ നിറത്തിനും കാരണമായ പിഗ്മെന്റുകളെക്കുറിച്ച് പറയാന്‍ കഴിഞ്ഞേക്കും. സൂര്യപ്രകാശം അതില്‍ തട്ടി പ്രതിഫലിക്കുന്നതിന്റെ ഭൗതികശാസ്ത്രം പഠിപ്പിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞേക്കും. പക്ഷെ ആ പൂക്കളം മനസ്സിലുണ്ടാക്കുന്ന സന്തോഷത്തെയോ, ഗൃഹാതുരത്വത്തെയോ, അതിന്റെ സാംസ്‌കാരികമായ അര്‍ത്ഥത്തെയോ ആ ശാസ്ത്രീയ വിശകലനത്തിന് തൊടാന്‍ പോലും കഴിയില്ല. ആ അറിവ് സത്യമാണ്, പക്ഷെ അത് പൂര്‍ണ്ണമല്ല. അവിടെയാണ് പ്രശ്‌നം.

ദി ക്രിട്ടിക് ഫേസ് ബുക്ക് പേജ് ലൈക്ക് ചെയ്യുക

കണ്‍സിലിയന്‍സ് എന്ന ആശയം, അതിന്റെ ലളിതമായ രൂപത്തില്‍, മനുഷ്യന്റെ അറിവിനെയും അനുഭവങ്ങളെയും അപകടകരമായ രീതിയില്‍ ചെറുതാക്കിക്കാണുന്നു. ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കാന്‍ ഒരൊറ്റ വഴി മാത്രം മതിയെന്ന ധാരണ തെറ്റാണ്. ശാസ്ത്രം ഒരു വഴി മാത്രമാണ്, ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നായിരിക്കാം, പക്ഷെ അതുമാത്രമല്ല വഴി.

ഭൂമിശാസ്ത്രം (geology) എന്ന വിഷയമെടുക്കുക. അതൊരു ‘കഠിന ശാസ്ത്ര’മായാണ് (hard science) കണക്കാക്കുന്നത്. പക്ഷെ, ഒരു പാറയുടെ ഘടനയും പ്രായവും കണ്ടെത്തുന്നതില്‍ എത്രമാത്രം ആത്മനിഷ്ഠമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങളുണ്ട്? കിട്ടിയ ഡാറ്റയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് മുന്‍പ് എന്ത് സംഭവിച്ചു എന്ന് ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ ‘കഥ പറയുകയാണ്’ ചെയ്യുന്നത്. അതൊരു ഭാവനയാണ്, തെളിവുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ഭാവന. ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലെന്ന പോലെ തര്‍ക്കമില്ലാത്ത ഒരുത്തരം (absolute proof) അവിടെയില്ല. അപ്പോള്‍, ഭൂമിശാസ്ത്രം പോലും പൂര്‍ണ്ണമായി വസ്തുനിഷ്ഠമല്ലെങ്കില്‍ പിന്നെങ്ങനെയാണ് കലയെയും സാഹിത്യത്തെയും ആ ചട്ടക്കൂടില്‍ ഒതുക്കുക? ഈ മാതൃകയുടെ അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രമേയം തന്നെ പിഴവുള്ളതാണെന്ന് വാദിക്കുന്നവരെ നമുക്ക് തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.

‘ശാസ്ത്രത്തില്‍ നിന്ന് ശാസ്ത്രത്തെ മാറ്റിനിര്‍ത്തുന്നത് ശാസ്ത്രമല്ല’ എന്നൊരു വാദമുണ്ട്. വലിയ ചിത്രം (the big picture) കിട്ടണമെങ്കില്‍ എല്ലാം വേണം. ഫിസിക്‌സും വേണം കവിതയും വേണം. രണ്ടും മനുഷ്യന്റെ രണ്ട് തരം ചോദ്യങ്ങള്‍ക്കാണ് ഉത്തരം നല്‍കുന്നത്. ‘എങ്ങനെ?’ എന്ന് ശാസ്ത്രം ചോദിക്കുമ്പോള്‍, ‘എന്തിന്?’ എന്ന് കലയും തത്ത്വചിന്തയും ചോദിക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് ചോദ്യങ്ങളെയും ഒരുമിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുമ്പോള്‍ നമുക്ക് പലപ്പോഴും വഴിതെറ്റുന്നു.

മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ഉയര്‍ന്നുവരുന്നു, ‘ബിഹേവിയറല്‍ സയന്‍സ് എവിടെയാണ്?’ ഈ ചോദ്യം കണ്‍സിലിയന്‍സിന്റെ ലളിതമായ വര്‍ഗ്ഗീകരണത്തെ തകര്‍ക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന ഈ ശാസ്ത്രശാഖ ഒരേ സമയം വസ്തുനിഷ്ഠവും ആത്മനിഷ്ഠവുമാണ്. പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും ഡാറ്റയിലൂടെയും അത് മനുഷ്യനെ അളക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നു, പക്ഷെ അത് പഠിക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിനെയും വികാരങ്ങളെയും പോലുള്ള ഏറ്റവും സങ്കീര്‍ണ്ണമായ കാര്യങ്ങളെയാണ്. ഇതിനെ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ കളത്തില്‍ ഒതുക്കണോ, അതോ മാനവിക വിഷയങ്ങളുടെ (humanities) കൂടെ കൂട്ടണോ? ഉത്തരം എളുപ്പമല്ല.

സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളെല്ലാം ഈ രണ്ട് ലോകങ്ങളുടെയും ഇടയിലാണ് ജീവിക്കുന്നത്. അറിവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഏതൊരു സിദ്ധാന്തവും ഈ സങ്കീര്‍ണ്ണതയെ അംഗീകരിച്ചേ മതിയാവൂ.

അപ്പോള്‍ ഒരുപക്ഷേ നമ്മള്‍ കാണുന്ന ഈ ‘ഏകീകരണം’ യഥാര്‍ത്ഥ അറിവിന്റെ ഒരു മിഥ്യാബോധം മാത്രമായിരിക്കാം. ഒരു പൂര്‍ണ്ണ സിദ്ധാന്തത്തില്‍ നിന്ന് ബഹുദൂരം അകലെയുള്ള ചില അറിവിന്റെ ശകലങ്ങള്‍ (artifacts of actual knowledge) കണ്ടിട്ട് നമ്മള്‍ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതാകാം. മാനവിക വിഷയങ്ങളും സാമൂഹ്യശാസ്ത്രവും കഠിന ശാസ്ത്രങ്ങളല്ല. അവ കലയുടെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സംഗമ സ്ഥാനങ്ങളാണ്. അവയുടെ സൗന്ദര്യവും അതുതന്നെ. ചരിത്രവും ഭൂമിശാസ്ത്രവും സാഹിത്യവുമെല്ലാം ഈ സംഗമത്തിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

ഇവിടെനിന്ന് നമ്മള്‍ എത്തിച്ചേരുന്ന നിഗമനം ഇതാണ്: അറിവിന്റെ ലോകം ഒരു ദ്വിമാന ചിത്രം (two dimensional representation) പോലെ ലളിതമല്ല. അത് ബഹുമുഖവും സങ്കീര്‍ണ്ണവുമാണ്. കണ്‍സിലിയന്‍സ് എന്ന ആശയം അതിന്റെ ശുദ്ധമായ രൂപത്തില്‍ ഒരു സ്വേച്ഛാധിപതിയെപ്പോലെ പെരുമാറാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയമായ അറിവിന് മറ്റ് അറിവുകളേക്കാള്‍ പ്രാധാന്യം നല്‍കണം. എന്നാല്‍ അളക്കാന്‍ കഴിയാത്തതിനെയെല്ലാം വിലയില്ലാത്തതായി തള്ളിക്കളയുന്ന പ്രവണതയുണ്ട്. ഇത് അപകടകരമാണ്.

ദി ക്രിട്ടിക് യു ട്യൂബ് ചാനല്‍ സബ്‌സ്‌ക്രൈബ് ചെയ്യുക

യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ വേണ്ടത് ഏകീകരണമല്ല, സംവാദമാണ് (dialogue). ഓരോ വിജ്ഞാനശാഖയ്ക്കും അതിന്റേതായ കാഴ്ചപ്പാടും രീതിശാസ്ത്രവുമുണ്ട്. അവയെ ബഹുമാനിക്കണം. ഒരു ചരിത്രകാരന്‍ ഡാറ്റാ സയന്‍സ് ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴും, ഒരു കലാകാരന്‍ ബയോളജിയില്‍ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉള്‍ക്കൊള്ളുമ്പോഴും, ഒരു ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ തത്ത്വചിന്തയിലെ ചോദ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുമ്പോഴുമാണ് പുതിയ അറിവുകള്‍ ഉണ്ടാകുന്നത്. അല്ലാതെ, ഒന്നിനെ മറ്റൊന്നിന്റെ കീഴിലാക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുമ്പോഴല്ല.

ചുരുക്കത്തില്‍ എല്ലാ അറിവും ഒരൊറ്റ സിദ്ധാന്തമായി മാറും എന്ന സ്വപ്നം ഒരുപക്ഷേ നടക്കില്ല. അത് നടക്കേണ്ട കാര്യവുമില്ല. ലോകം വൈവിധ്യപൂര്‍ണ്ണമാണ്, അതിനെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള നമ്മുടെ വഴികളും വൈവിധ്യമുള്ളതായിരിക്കണം. പ്രപഞ്ചത്തെ വിശദീകരിക്കാന്‍ മാത്രമല്ല മനുഷ്യന്‍ അറിവ് തേടുന്നത്. ഈ പ്രപഞ്ചത്തില്‍ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനമെന്തെന്ന് മനസ്സിലാക്കാന്‍ കൂടിയാണ്. ആ വലിയ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താന്‍ നമുക്ക് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠമായ കണ്ണുകള്‍ മാത്രം പോരാ, കലയുടെയും തത്ത്വചിന്തയുടെയും ആത്മനിഷ്ഠമായ ഉള്‍ക്കാഴ്ച കൂടി വേണം. ഒന്ന് വസ്തുതകളെ കാണുമ്പോള്‍ മറ്റേത് അതിന്റെ അര്‍ത്ഥത്തെ തിരയുന്നു. ഈ രണ്ട് കാഴ്ചകളും ചേരുമ്പോഴേ നമുക്ക് ലോകത്തെ അതിന്റെ പൂര്‍ണ്ണതയില്‍ കാണാന്‍ കഴിയൂ.

ഞങ്ങളുടെ ഫേസ്ബുക് പേജ് ലൈക് ചെയ്യൂ..